نیترات چیست؟

نیترات و مضرات آن در آب آشامیدنی
نیترات (No-3) یکی از آنیون‌های معدنی است که در نتیجه‌ی اکسیداسیون نیتروژن عنصری حاصل می‌شود. این ماده یکی از عناصر بسیار ضروری برای سنتز پروتئین در گیاهان است ونقش مهمی رادر چرخه‌ی نیتروژن دارد. نیترات از طریق اکسیداسیون طبیعی تولید و بنابراین در تمام محیط زیست یافت می‌شود. فاضلاب‌های شهری، صنعتی، مواد دفعی حیوانی و گیاهی در شهرهای بزرگ که دارای نیتروژن آلی هستند به خاک دفع می‌شوند. در اثر فعالیت میکروارگانیزم‌های خاک نیتروژن آلی به یون آمونیوم (NH) تبدیل شده که به این پدیده Ammonifcation گفته می‌شود. خاک توانایی نگهداری این ترکیب رادر خود دارد، اما به مرور طی پدیده دیگری به نام Nitrification بخشی از یون آمونیوم ابتدا به نیتریت (No) و سپس به نیترات تبدیل می‌شود.

لایه‌ی سطحی خاک قادر به حفظ و نگهداری این دو ترکیب نبوده ودر نتیجه نیتریت و نیترات به آب‌های زیر زمینی راه می‌یابند.
ازآن جایی که نیترات در آب به صورت محلول وجود دارد، روش‌های معمول تصفیه‌ی آب قادر به حذف آن نیستند، از این‌ رو نیاز به آن دسته ازروش‌های تصفیه‌ی پیشرفته می‌باشد که قادر به کاهش آلاینده‌های محلول هستند. از سوی دیگر چرخه‌ی نیترات سازی در شهرهایی که دفع نادرست فاضلاب از طریق چاه‌های جذبی انجام می‌شود (مانند تهران، مشهد و تقریبا تمام شهرهای ایران) همچنان ادامه دارد ومشکل تولید پیوسته نیترات وانتشار آن به آب‌های زیرزمینی را سبب می‌گردد.


اثرات غیر سرطان‌زایی
نیترت حاصل از احیای نیترات معدنی وآلی پس از ورود به سیستم گردش خون، آهن هموگلوبین را اکسید نموده و از ظرفیت II به ظرفیت III تبدیل می‌نماید که در نتیجه هموگلوبین به متهموگلوبین تبدیل ظرفیت اکسیژن رسانی بسیار کم‌تری از هموگلوبین دارد و در نتیجه به بافت‌ها اکسیژن کافی نمی‌رسد. بعداز مدتی رنگ پوست (در ناحیه‌ی دور چشم و دهان) به تیرگی می‌گراید و از این رو به آن سندرم BIueBaby می‌گویند. این عارضه اولین نشانه‌ی مسمومیت با نیترات است و نوزادان زیر شش ماه آسیب پذیرترین گروه سنی دراین مورد هستند، زیرا نوزادان برخلاف بزرگ‌سالان علاوه بر PH بالای معده و زیادی باکتری‌های طبیعی احیا کننده‌ی نیترات فاقد آنزیم برگشت دهنده‌ی متهموگلوبین به هموگلوبین هستند.
از دیگر علایم افزایش متهموگلوبین می‌توان به سردرد، خواب آلودگی و اشکال در تنفس اشاره نمود.


اثرات سرطان زایی
احتمال این که نیترات معدنی و یا آلی به عنوان یک عامل سرطان‌زا عمل نمایند بستگی به احیای نیترات به نیترت و واکنش‌های بعدی نیترت با سایر مولکول‌ها به خصوص آمین‌های نوع دوم، آمیدها وکاربامات‌ها دارد که منجر به تشکیل ترکیبات nitroso-N می‌گردد.
مطالعات انجام شده در کلمبیا نشان داده که رابطه‌ی معنی داری بین شیوع سرطان معده وغلظت نیترات درآب آشامیدنی برداشت شده از چاه‌ها وجود دارد.
اما بررسی‌های اپیدمیولوژیکی در دیگر نقاط دنیا رابطه مطمئنی رادر این زمینه نشان نداده است.
در کشور آلمان تحقیقاتی برروی جمعیت در معرض نیترات بالا در آب آشامیدنی انجام گرفت که رابطه معنی داری بین غلظت نیترات و افزایش تومورهای سرطان مغز به دست نیامد. مطالعات دیگر در دانشگاه نبراسکان نشان داد که رابطه معنی داری بین غلظت نیترات آب و افزایش شیوع یک نوع سرطان به میزان دو برابر گردیده است.
با توجه به این که تعداد متغیرها دراین مطالعات زیاد بوده است، رابطه منطقی بین افزایش داده‌های موجود برای اظهار نظر قطعی کافی نیستند.
اما ثابت شده است که ترکیبات N-nitroso در حیوانات آزمایشگاهی سرطان‌زا می‌باشند.


استاندارد نیترات در آب آشامیدنی
با توجه به مطالعات به عمل آمده توسط سازمان بهداشت جهانی در مورد نیترات، این سازمان حداکثر مجاز 50 میلی‌گرم در لیتر (برحسب نیترات) را اعلام نموده است.
استاندارد ملی ایران نیز برای نیترات همین مقدار می‌باشد. سازمان حفاظت محیط زیست ایالات متحده‌ حداکثر مجاز نیترات را 10 میلی‌گرم در لیتر (برحسب نیتروژن) قرار داده که معادل با 82/44 میلی‌گرم در لیتر برحسب نیترات است.

2020 © Copyright - almaatech.ir